Keezending # 6.363 van 365

Vandaag zit ik op een restant van de keezending. Het staat op het terrein van stoomgemaal Cruquius.

Dit muurtje is het restant van de 3e stoommachine van Nederland. Die stoommachine is in 1786 gebouwd naar een ontwerp van werktuigkundige James Watt.  Het is gebruikt op een plek die 50 kilometer van Cruquius vandaan ligt, namelijk in de polder Blijdorp van Rotterdam.

De initiatiefnemer voor de bouw van de stoommachine voor Rotterdam was Steven Hoogendijk (1698-1788), horloge- en instrumentmaker en ook natuurkundige. In 1769 richtte hij het “Bataafsch Genootschap der Proefondervindelijke Wijsbegeerte” op dat zich bezig hield met wetenschap en techniek en in het bijzonder met stoommachines. In 1775 bouwde hij op eigen kosten het 1e stoomgemaal van Nederland. Die werkte niet goed, maar daar werd uiteraard weer van geleerd. Het gemaal voor Blijdorp werd door Hoogendijk gefinancieerd. Dit gemaal bleek zeer goed te werken. Zelfs Koning Willem I kwam op bezoek.

Helaas was het gemaal maar 3 jaar in gebruik vanwege allerlei politieke toestanden. Er waren toendertijd 2 kampen die lijnrecht tegen over elkaar stonden, de patriotten en de Oranjegezinden. De Patriotten hadden als scheldnaam de “Keezen”. En aangezien Steven Hoogendijk tot die partij behoorde werd zijn stoomgemaal door de Oranjegezinden spottend het “Keezending” genoemd.

Het gemaal was niet populair bij de Oranjegezinden, omdat volgens de boeren “hun koeien geen melk meer gaven en hun paarden schrokken van het stoomgemaal”. Een andere verklaring voor het korte bestaan van het gemaal was dat het Bataafsch Genootschap, waarvoor het gemaal alleen maar een geslaagd technisch-wetenschappelijk experiment was, het gemaal wilde overdoen naar de boeren (de echte belanghebbenden vanwege het beheer van het peil in hun polder) die daar echter niet op ingingen. Volgens critici omdat ze als Oranjegezinden “dat ding van de Keezen” niet wilden, volgens anderen omdat ze het ding te duur vonden en omdat ze zichzelf toch niet als stoompioniers zagen. Want wie ging er zorgen voor kolen, voor onderhoud en reparaties, en wat ging dat – inclusief Watt’s licentiekosten – wel kosten? Wind was tenslotte gratis… En hoe lang zou het ding meegaan?

Na het stilleggen van het stoomgemaal werd de Blijdorperpolder droog gehouden met de ouderwetse windmolen met scheprad. Het stoomgemaal werd verkocht aan de provincie en afgebroken. Het zou elders worden opgebouwd om hergebruikt te gaan worden. Dat laatste is nooit gebeurd. De resten van het gemaal zijn naar de schroothoop gegaan.

In Rotterdam bleef alleen de fundering vn het gemaal achter.  Die is in 2004 opgegraven. In Rotterdam werd de Randstadrail aangelegd. De kans was aanwezig dat de restanten van het gemaal in de spoortunnel zouden vallen, daarom moesten ze uit de grond verdwijnen.  Dat gebeurde na archeologisch onderzoek. Er weas echter niet de wens om de resten te bewaren. Gelukkig hoorde het Cruquiusmuseum van de vondst en zij wilde de fundering graag hebben. Dit moest echter wel snel geregeld worden, de sloop ging gewoon door en de sloop gebeurde niet zachtzinnig. Uiteindelijk is  er een deel naar het Cruquius gekomen. Pas in 2015 is er een informatiebordje bij het stukje muur komen te staan. Helaas is er geen monumentale status gekomen voor dit stukje vaderlandse geschiedenis.

Stoom is water in gasvorm oftewel de waterdamp met een temperatuur van minimaal 100 graden Celsius. Dat is het kookpunt van water.  Een stoommachine is een machine die door stoom aangedreven wordt, waarbij de als stoom toegevoegde energie wordt omgezet in kracht of beweging.  Mooie definitie he? Om het water te laten koken werd steenkool verhit onder een gesloten ketel met water.

Op www.facebook.com/eendkuhwak plaats ik  nog wat pixels van dit historische muurtje.

Groetjes Kuh Wak




3

Vind je dit een leuk bericht? Geef een hartje!

3

Dit vind je misschien ook leuk

Laat een reactie achter

Wij gebruiken deze gegevens alleen om eventueel te kunnen reageren op je reactie of vraag, niet voor commerciële doeleinden zoals advertenties. De gegevens worden maximaal 6 maanden bewaard. Jouw e-mailadres zal niet gepubliceerd worden.